نقد جامعهشناختی داستان سهتار جلال آلاحمد با رویکردی به خلاقیت نویسنده و شگردهای زیباییشناختی داستان

در نتیجه صداها پس از چند بار انعکاس و تشدید، بار دیگر از مسیر سوراخ های روی صفحه بیرون می آیند. این نوازنده کارکشته علاوه بر ساز سه تار، تار و ویولن نیز می نواخت. سیم سوم سه تار به سیم مشتاق معروف است و به روایتی از ابوالحسن صبا این سیم را نخستین بار درویشی به نام مشتاق علی شاه به این ساز افزوده است. وهدانی، رضا (1376)، ردیف سازی موسیقی سنتی ایران، به روایت استاد علی اکبر شهنازی، معروف به ردیف میرزاحسینقلی، ایران جام، تهران. با اینکه استاد محمدرضا شجریان و حسین علیزاده پایه گذار هنر سنتور نوازی بطور گسترده در ایران بودند و آموزش موسیقی سنتی را به هنرجویان ارائه می دادند اما استاد کیهان کلهر که بعد از این هنرمندان شروع بکار کرد به سلطان موسیقی ایران شهرت دارد و اساتیدی از «کیهان کلهر» به عنوان جهانیترین مرد موسیقی ایران یاد کردهاند.

با رشد موسیقی سنتی و پاپ، تنبک طیف زیادی از مخاطبان را در این سال ها به خود جذب کرده است. همچنین تنبک حلمی یک تکه دارای دهانه ای بزرگ با اندازه 27 است. در برنامههای خارج از کشور کار با گروه بزرگ امکان نداشت، چون مخارج سفر طوری بود که اصلاً نمیتوانستیم برویم. مگر اینکه یک سازمانی بیاید تمام مخارج گروه را بپذیرد. اینکه با ریتم و حال و هوای من بخواهد بیاید، یک مقدار پختگی میخواهد. صدای ریتم تنبک اصلا نمیخونه با ضرب سه تار … یا قدر است و تکنیک دارد و میخواهد خیلی تند ساز بزند که باز با ریتم من سازگار نیست.

با گذشت زمان کسانی چون ابونصر فارابی، ابوعلی سینا، صفی الدین ارموی و از متأخران ابوالحسن خان صبا لزوم افزایش یک سیم دیگر به این ساز را درک کرده و سهتارهای امروزی دارای چهار سیم هستند (این سیم از نظر تاریخی سیم چهارم است ولی سیم سوم خوانده میشود). روی دسته به وسیله زه باریکی پرده بندی شده است و در پهلوی دسته شیاری است که محل گره زدن زه پرده ها است . خودتان را در نقش یک علاقه مند به ساز سه تار قرار دهید که قصد دارید این ساز را یاد بگیرید. این ساز برای هر دستگاه کوک ویژهای دارد ولی فاصلهٔ چهارم یا پنجم پایین رونده معمولا بین سیمهای اول و دوم ثابت است.

معمولا برای نوازندگی فقط انگشتان اشاره، میانی، حلقه و در بعضی موارد انگشت کوچک دست چپ استفاده میشوند اما در آثار استادان، استفاده از انگشت شست برای پردهگیری روی سیم بم نیز کاربرد دارد. این تنشها سبب پویایی و جذابیت داستان میشوند. تنها چند مورد از فواید این اجراها هستند. مجموعه ی سازباز در تلاش است که بتواند با حفظ سنت گذشته در مورد موسیقی و هنر، بتواند پیشرفت و بروز شدن سازهای ایرانی را در سرتاسر جهان گسترش دهد. عدم دسترسی به منابع آموزشی قوی و عدم وجود اساتید خبره در زمینه آموزش سه تار برای افراد خارج از ایران، ما را بر آن داشته است تا یکسری مزایای ویژه در اختیار ایرانیان خارج از کشور قرار دهیم.

این ساز که پیشینه ی بسیار بلندی دارد در بعضی منابع از وجود آن حتی پیش از اسلام یاد شده اما نکته بسیار حائز اهمیت این است که پیشرفت این ساز در چند دهه ی اخیر بسیار چشم گیر بوده تا جایی که این ساز را گاهی به عنوان سازی مستقل برای اجرا ها و تکنواری ها میبینیم . در بین صدها مدل ساز ایرانی سازهای کوبهای یا ضربی همیشه جایگاه ویژهای داشتهاند. جلال ذوالفنون موسیقیدان، ردیف دان و نوازنده خبره سه تار ایرانی در تاریخ ۱۶ اسفند ماه ۱۳۱۶ در شهر آباده (شهری واقع در استان فارس) به دنیا آمده است.

مثلاً من، آقای لطفی و همایون، رفتیم در دنیا کنسرت دادیم و آمدیم. مثلاً با آقای لطفی که روی صحنه میرویم هدف تصنیف خواندن نیست. دلیل دیگر برای استفاده از نتِ لا شلتر بودن سیمهاست و در نتیجه آسیب کمتری به سیم رسیده و عمر مفید آن بالا میرود؛ در عین حال که انگشتگذاری و اجرای تکنیکهایی مانند مضراب ریز روی سیم شل آسانتر است. برای همین است که من به جوانها بها میدهم، برای کارشان ارزش قائل میشوم. «ساز و راز»، «آئینهای که دارم»، «سرود ژاله» که به تازگی منتشر شده است.

موسیقی های برخاسته از این ساز به دلیل ارتعاشی است که در تماس ناخن با سیم ها شنیده می شود. می توان گفت احمد عبادی در نوازندگی تعادل خاصی را حفظ می کرد که این موضوع از ویژگی های سه تار نوازی او می باشد. در حد توان و همتی که داریم میتوانیم جایگاهمان را پیش مردم نگه داریم. مثلا خیلیها معتقدند که سنتور خوب اصلا نیست و ما فقط چند تا سنتور خوب داریم.

بدنه تنبک را در گذشته از جنس چوب، سفال و گاهی هم فلز میساختند، اما امروزه فقط از جنس چوب ساخته می شود. امروز می خواهیم به شما علاقمندان موسیقی بیوگرافی جلال ذوالفنون را در فروشگاه موسیقی جاناساز ارائه کنیم. سهتار از سازهای زهی و مضرابی موسیقی ایرانی است که آن را با ناخن انگشت اشارهی دست راست مینوازند. به این هم توجه کنند که این گروه چقدر با هم هماهنگ است و چقدر خوب کار میکند.

بعضی از سازندگان برای زیباتر شدن و همچنین برای افزایش عمر مفید ساز، از نوعی استخوان که معمولاً استخوان شتر است برای پوشاندن دسته استفاده می کنند. زمان ساخت روی قسمت عرضی آن شیار هایی برای جلوگیری از سرخوردن ساز هنگام دست گرفتن و نواختن آن ایجاد می کنند که به آن ها عاج هم گفته می شود. تصاویر زیر گویای محیط کار برنامه آموزش نت خوانی سه تار می باشد. ما باید اینها را معرفی کنیم، برای آنها انگیزه ایجاد کنیم که مبادا دچار سرخوردگی شوند، همینها در آینده موسیقی ما را نگه میدارند.اگر سرخورده شوند، میروند سراغ کار دیگری.

هیچ کاری. آنوقت مردم عصبانی میشوند، میگویند اینها را ببین که دیگر کارشان تمام شده. برخی از جمله عدهای از عرفا به آن «اوتار» نیز میگویند. سهتار در گذشته سه سیم (تار) داشته و اکنون چهار سیم دارد که سیم سوم و چهارم آن نزدیک به هم قرار دارند و همزمان نواخته میشوند و مجموعهی آن دو را معمولاً سیم «بم» مینامند. گوشیها از جنس چوب به صورت میخ سرپهن ساخته میشوند. فرض کنید آقای علیزاده با یک گروهی کار میکند، آقای لطفی با یک گروه دیگر، آقای مشکاتیان به همین شکل و من هم همینطور. سه تار را امروزه در اجراهای مختلفی به صورت تکنوازی یا به همراه گروه و ارکستر مشاهده میکنیم.

الان هم روی این جوانها که در گروه شهناز هستند، به لحاظ فکری سرمایهگذاری کردهام که خیلی با آنها کار کنم. یعنی نوازندگان گروه شهناز شما را راضی کردند؟ او در ادامه بیان کرد: حدودا یک ماه قبل همایش «مقام حماسه» به یاد سردار شهید حاج قاسم سلیمانی با اجرای ارکسترهای سمفونیک و پاپ مرکز موسیقی و سرود صداوسیما برروی همین صحنه اجرا شد و کسانی که اطلاع دارند میدانند هجمه های بسیاری از رسانه های معاند انجام گرفت اما امروز این نوازندگان همچنان برروی این صحنه ایستاده اند و سازمی نوازند. نوازندگان سهتار برای اجرای آن، در حالت نشسته روی زمین یا صندلی، کاسهٔ ساز را به صورت مورب و با زاویهٔ ۴۵ درجه روی ران راست قرار داده و با سر انگشتان دست چپ روی پردهها (دستانها)ی روی دستهٔ سهتار حرکت میکنند و با انگشت اشارهٔ دست راست خود به سیمها ضربه میرنند.

شیطانک بین قسمت اصلی دسته و پنچهٔ ساز قرار میگیرد و جنس آن از استخوان و یا پلاستیک است. الگو و فورم ساز بسیار شکیل بوده و با نهایت دقت ساز پرداخت و رنگ شده و بسیار چشم نواز است. سیم از یک طرف به سیم گیر در انتهای کاسه و از طرف دیگر به گوشیهای کوک شونده در انتهای دسته ساز بسته میشوند. درازای دسته ۴۰ تا ۴۸ سانتی متر و قسمتی که گوشیها در آن تعبیه میشوند ۱۲ سانتی متر و پهنای دسته ۳ سانتی متر است.

دیدگاهتان را بنویسید